Studie over de energietransitie

Afbeelding

Beschrijving van de studie

Om de belangrijke milieudoelstellingen te bereiken die in de Verklaring van Mannheimpdf_frpdf_depdf_nlpdf_en zijn vastgelegd, heeft de binnenvaart nieuwe en geactualiseerde financiële instrumenten nodig. De financierings- en subsidiemechanismen die reeds bestaan hebben tot op heden niet de beoogde resultaten opgeleverd. 

Om deze taak te kunnen realiseren, is er een studie gelanceerd. Deze studie moet een antwoord leveren op de volgende vragen:

  1. Wat zijn mogelijke prikkels en financiële drijfveren voor reders om te besluiten tot investeringen in technologieën die bijdragen aan emissievrije prestaties?
  2. Wat kunnen we leren van andere vervoerswijzen?
  3. Welke technische vergroeningsmaatregelen passen binnen de emissievrije ontwikkeling van de binnenvaart en welk effect sorteren zij?
  4. Wat zijn de potentiële betaal-per-gebruik- en leaseregelingen voor de binnenvaartmarkt?
  5. Wat is het potentieel van gezamenlijke aanbestedingen?
  6. Wat kan er worden verwacht van nationale en Europese subsidie- en financieringsprogramma’s en –producten worden verwacht?
  7. Wat is het potentieel van vervuiler-betaalt-regelingen in de binnenvaart?
  8. Wat zijn de vereisten en grenzen met betrekking tot een gelijk speelveld en de modal share?
  9. Wat is de meerwaarde van een nieuw Europees subsidie- en financieringsprogramma voor de binnenvaart en hoe zou dit kunnen werken?
  10. Wat zijn de benodigde aanvullende maatregelen en vervolgstappen? (niet behandeld)

Op basis van een eerste studie die verricht werd door de EICB (Expertise- en InnovatieCentrum Binnenvaart), kon voor de uitvoering van deze studie een eerste schot voor de boeg worden gegeven.

Belangrijkste resultaten van de voorbereidende studiepdf_en

In mei 2019 heeft de Centrale Commissie voor de Rijnvaart (CCR) samen met Nederland en Zwitserland vervolgens een diepgaandere studie gelanceerd om de eerder geïdentificeerde vragen te beantwoorden.

De belangrijkste doelstellingen van deze studie waren de volgende:

  • aanbevelingen formuleren voor de totstandbrenging van een Europese financierings- en subsidieregeling om de energietransitie van de sector te ondersteunen,
  • op deze manier de weg effenen voor een politiek besluit op basis van de evaluatie en, voor zover van toepassing, de tenuitvoerbrenging van de conclusies van de studie.

Eindresultaten

Op 3 juni 2021 heeft de CCR het besluit genomen om de eindresultaten van de studie te publiceren (Besluit 2021-I-6pdf_frpdf_depdf_nl). Deze resultaten staan echter los van het uiteindelijk door de Centrale Commissie en de lidstaten in te nemen standpunt.

In dit door de plenaire vergadering aangenomen besluit heeft de CCR beklemtoond dat de energietransitie een existentiële uitdaging vormt voor de Rijn- en Europese binnenvaart, maar dat er nog veel technologische onzekerheden zijn en dat ook de kosten zeer hoog zijn. Zij worden geschat op meerdere miljarden euro. Deze kosten kan het bedrijfsleven niet alleen dragen. De studie stelt daarom ook voor dat er een financieringsinstrument in het leven geroepen wordt, bestaand uit publieke en privémiddelen, met inbegrip van een bijdrage vanuit de sector.

De CCR heeft op basis van deze studie toegezegd dat zij in haar routekaart voor het terugdringen van de emissiespdf_frpdf_depdf_nlpdf_en de mogelijkheid zou onderzoeken van een bijdrage van de sector aan een dergelijk financieel instrument en werkzaamheden te verrichten om een dergelijk concept ten uitvoer te brengen. De CCR heeft daarna een gedetailleerde juridische analyse in opdracht gegeven om vast te stellen of de heffing van een bijdrage voor een vergroeningsfonds voor de binnenvaart compatibel zou zijn met de Akte van Mannheimpdf_frpdf_depdf_nl. De studie was eind november 2021 klaar. De CCR heeft in december 2022 ook een raadpleging gelanceerd om de mening van het bedrijfsleven over dit concept te horen. Het concept werd vervolgens nader uitgewerkt in het kader van het project PLATINA3.

Er bestaat voorlopig geen overeenstemming over het opzetten van een dergelijk financieringsinstrument door de CCR, en wel om verschillende economische, juridische en politieke redenen (de complexiteit van het instrument, de onhaalbaarheid van een implementatie op korte termijn, twijfels over de doelmatigheid van een dergelijk instrument, de mogelijke onverenigbaarheid met de Akte van Mannheim, het gebrek aan overeenstemming over een sectorbijdrage en het gebrek aan politieke consensus, etc.). Op het moment dat de CCR een diepgaande analyse van het voorstel liet uitvoeren, werd Europa bovendien geconfronteerd met een pandemie, een veranderende geopolitieke context en een energiecrisis die tot een stijging van de brandstofprijzen leidde. In 2024 en 2023 lagen de brandstofprijzen respectievelijk 44% en 54% hoger dan vóór de energiecrisis in 2021.

Ook de invoering van het ‘fit-for-55’-pakket van de Europese Unie (COM(2019) 640) heeft ertoe geleid dat het momentum voor een dergelijke bijdrage niet kon worden verzilverd, aangezien met name de volgende initiatieven in dit licht een extra financiële last met zich mee zouden kunnen brengen voor het bedrijfsleven:

  • het voorstel voor de herziening van de EU-energiebelastingrichtlijn (voorstel van de Europese Commissie van 14 juli 2021 – COM(2021) 563), waardoor het risico bestond dat naast een sectorbijdrage ook een belasting op gasolie zou worden ingevoerd, hoewel momenteel in de Rijnvaart een belastingvrijstelling voor gasolie geldt;
  • de EU-richtlijn hernieuwbare energie (RED III – Richtlijn (EU) 2023/2413), die met name leveranciers van brandstof aan binnenvaartschepen verplicht om hun broeikasgasemissies te verminderen, wat gevolgen kan hebben voor de brandstofprijzen. In deze richtlijn wordt de keuze aan de lidstaten gelaten om de broeikasgasintensiteit van brandstoffen in de transportsector met ten minste 14,5% te verminderen, of een aandeel hernieuwbare energie in het eindverbruik van energie in de vervoerssector van ten minste 29% te bereiken;
  • de EU-richtlijn inzake het emissiehandelssysteem (Richtlijn (EU) 2023/959), die voorziet in de mogelijkheid om het emissiehandelssysteem vanaf 2027 op de binnenvaart toe te passen.

In dit verband werden vraagtekens geplaatst bij de wenselijkheid van een dergelijke bijdrage en bij het signaal dat daarmee aan het bedrijfsleven zou worden afgegeven. Het staat echter vast dat er oplossingen moeten worden gevonden om binnenvaartondernemingen aan te zetten te investeren in de energietransitie en dat in dit verband ondersteunende financiering voor de binnenvaart van fundamenteel belang is. De CCR zal daarbij haar rol blijven vervullen als forum voor de uitwisseling van informatie tussen de lidstaten over nationale beslissingen met betrekking tot subsidie- en financieringsinstrumenten, en voor de onderlinge afstemming van de standpunten over de financiering van de binnenvaartsector. De CCR heeft zich al tot de EU gericht en erop aangedrongen de huidige en toekomstige subsidie- en financieringsmogelijkheden beter op de binnenvaart af te stemmen.

De resultaten van deze studie worden overigens ook nu nog door de verschillende betrokken binnenvaartpartijen gebruikt in hun overleg met de nationale en Europese besluitvormers om de noodzaak van een ondersteuning van de binnenvaartsector bij zijn energietransitie kracht bij te zetten.

Documenten

Referentiedocument

Belangrijkste resultaten van de voorbereidende studiepdf_en

Definitief studierapport:pdf_en over het studierapport in het algemeen en de definitieve conclusies die getrokken kunnen worden op grond van de verrichte werkzaamheden.

  • Deliverable Apdf_en over de mogelijke prikkels en financiële drijfveren voor reders om te besluiten tot investeringen in technologieën die bijdragen aan emissievrije prestaties.
  • Deliverable Bpdf_fr over de lessen die geleerd kunnen worden van andere vervoerswijzen.
  • Deliverable Cpdf_en (eerste gedeelte) over de technische en economische evaluatie van de technische vergroeningsmaatregelen die passen binnen de emissievrije ontwikkeling van de binnenvaart.
  • Deliverable Cpdf_en (tweede gedeelte) met een aanvulling op het eerste gedeelte, waarbij er met name nader ingegaan wordt op de transitietrajecten naar nul-emissie.
  • Deliverable Dpdf_en over de potentiële betaal-per-gebruik en leaseregelingen voor de binnenvaartmarkt.
  • Deliverable Epdf_en over het potentieel van gezamenlijke aanbestedingen voor de binnenvaartmarkt.
  • Deliverable Fpdf_en over wat er verwacht kan worden van nationale en Europese subsidie- en financieringsprogramma’s en -producten.
  • Deliverable G et Hpdf_en over het potentieel van vervuiler-betaalt-regelingen in de binnenvaart en de vereisten en grenzen met betrekking tot een gelijk speelveld en de modal share.
  • Deliverable Ipdf_en over de toegevoegde waarde van een Europese steun- en financieringsregeling voor de binnenvaart.

Disclaimer: De in deze studie vermelde conclusies en meningen behoren toe aan de auteurs en zijn niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de CCR. De gebruiker is zelf verantwoordelijk voor het gebruik van de kennis, informatie of gegevens uit dit document. De CCR is niet aansprakelijk voor het gebruik van de kennis, informatie of gegevens uit dit document of gevolgen die voortvloeien uit dit gebruik.

Overige documenten

Presentaties

  • Presentatie van de secretaris-generaal van de CCR over de tussentijdse resultaten van de studies – Ministeriële conferentie over de binnenvaart onder het Duitse voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie (20.11.2020)pdf_en
  • Presentatie van dhr. Ulf Körschgen, CCR-Commissaris, Zwitserse delegatie, over de tussentijdse resultaten van de studie - PLATINA3, eerste stage event in Boedapest (7.4.2021)pdf_en

Juridisch advies (11.2021)

  • Inleidende nota bij de publicatie van het juridisch advies van prof. De Deckerpdf_frpdf_depdf_nlpdf_en
  • Samenvattingpdf_en
  • Juridisch advies met betrekking tot de heffing van een energiebelasting tegen een minimumtarief of de bijdrage aan een vergroeningsfonds op de waterwegen die onder het toepassingsgebied van de Herziene Rijnvaartakte vallenpdf_en

Documentatiebronnen

Alle documentatiebronnen bekijken