Bescherming van het milieu

Afbeelding

Inleiding

Voor een vervoersmodaliteit die - ten dele - gebruik maakt van een natuurlijke infrastructuur, is de bescherming van het milieu een aandachtsgebied dat van groot belang is. Grote rivieren vormen de ruggengraat van het stelsel van binnenvaarwegen, dat verder bestaat uit riviermondingen, meren en kanalen. Een duurzame omgang met deze grotendeels natuurlijke infrastructuur stelt hoge eisen aan de gebruikers ervan.

Wat voor de binnenvaart in haar algemeenheid geldt, is natuurlijk ook van toepassing op de Rijnvaart. Hoewel de bescherming van het milieu niet uitdrukkelijk in de Akte van Mannheim (die uit 1868 stamt) genoemd wordt, is dit toch van oudsher een aandachtspunt voor de Centrale Commissie voor de Rijnvaart (CCR). Sinds het begin van de twintigste eeuw vat de CCR de “algemene veiligheid” ruim op: ook het voorkomen van verontreinigingen en de bescherming van het milieu vallen hieronder (besluit 1996-I-14pdf_frpdf_de, besluit 1996-I-15pdf_frpdf_de).

In de praktijk komt het erop neer dat de CCR alles in het werk stelt om het milieu te beschermen en elke vorm van verontreiniging stelselmatig tegen te gaan.

De reglementen van de CCR bevatten dan ook voorschriften die erop gericht zijn een verontreiniging door de Rijnvaart te voorkomen. Als voorbeeld kunnen de voorschriften in het Rijnvaartpolitiereglement genoemd worden (met name hoofdstuk 15), in het Reglement betreffende het vervoer van gevaarlijke stoffen of het Reglement van Onderzoek Schepen op de Rijn. De CCR heeft ook bijgedragen aan de totstandkoming van de ISGINTT (Internationale veiligheidsleidraad voor binnenvaarttankers en terminals), waar de interactie tussen schepen en de wal centraal staat en ook aandacht wordt besteed aan het voorkomen van verontreinigingen als gevolg van ongevallen.

Dit gebeurt op verschillende fronten: enerzijds door maatregelen te treffen om verontreinigingen die het gevolg zijn van een ongeval ("accidentele verontreiniging") tegen te gaan en anderzijds door te wijzen op een juiste werkwijze aan boord van het schip, hoe de technische voorzieningen correct ingezet worden en hoe omgegaan moet worden met de afvalstoffen die ontstaan ("operationele verontreiniging").

Bescherming tegen verontreiniging als gevolg van ongevallen

Geen enkele menselijke activiteit is gevrijwaard van ongevallen. Ook in de binnenvaart kan er iets misgaan door een technische storing of een menselijke fout.

Deze risico’s zijn een belangrijk aspect bij het opstellen van voorschriften op het gebied van de veiligheid. Een zorgvuldige analyse van de verschillende situaties die zich kunnen voordoen en van de ongevallen die in het verleden hebben plaatsgevonden, vormen het vertrekpunt voor de regelgevende werkzaamheden.

Deze analyse maakt het mogelijk om een coherent geheel aan bepalingen tot stand te brengen die voor het vervoer over het water een hoog niveau van ‘passieve’ veiligheid moeten waarborgen (dat wil zeggen, zonder ingrijpen door de mens). Deze regelgeving heeft tevens tot doel verontreinigingen bij ongevallen zoveel mogelijk tegen te gaan.

Meer informatie vindt u op de pagina’s: “Technische voorschriften voor binnenvaartschepen” en “Vervoer van gevaarlijke stoffen”.

Bescherming tegen verontreiniging door binnenvaartschepen

Beperking van de uitstoot van broeikasgassen en luchtverontreinigende stoffen

De binnenvaart maakt vrijwel uitsluitend gebruik van dieselmotoren voor de aandrijving en van gasolie als brandstof. Uitstoot van schadelijke verbrandingsgassen is daarmee onvermijdelijk. De CCR heeft regels ingevoerd om dit zoveel mogelijk tegen te gaan.

De nieuwe motoren die aan boord van binnenvaartschepen ingebouwd worden, moeten over een typegoedkeuring beschikken: CCR 1 vanaf 2003, CCR 2 vanaf 2007 en Stage V vanaf 2020/2021.

Bron: Routekaart van de CCR voor het terugdringen van de emissies in de binnenvaart

CO: koolstofmonoxide
HC: totale hoeveelheid koolwaterstoffen
Nox: stikstofoxiden
PM /PN: verontreinigende deeltjes (massa/aantal)

Verder heeft de CCR in 2021 een routekaart aangenomen om de emissies van broeikasgassen en luchtverontreinigende stoffen terug te dringen. Meer informatie hierover vindt u op de pagina’s “Energietransitie”, "Studie over de energietransitie” en “Routekaart voor het terugdringen van de emissies”.

Omgang met afval dat aan boord van schepen ontstaat (CDNI)

Net als bij andere activiteiten van de mens, ontstaan er ook bij het vervoer van passagiers of goederen afvalstoffen.

Gezien de milieuproblematiek en de uitdaging die dit voor de binnenvaart met zich meebrengt, hebben zes landen besloten om internationale regels op te stellen voor de verzameling, afgifte en inname van afval dat bij de bedrijfsvoering aan boord van de schepen ontstaat.

Op basis van de werkzaamheden in de CCR is het “Verdrag inzake de verzameling, afgifte en inname van afval in de Rijn- en binnenvaart” (CDNI) tot stand gebracht, dat op 1 november 2009 in werking is getreden. Het CDNI is door zes landen aangenomen: Duitsland, België, Frankrijk, Luxemburg, Nederland en Zwitserland.

Het CDNI legt een algemeen lozingsverbod op voor de afvalstoffen die aan boord ontstaan (olie- en vethoudend afval, resten van de lading, andere afvalstoffen zoals huishoudelijk afvalwater). Het CDNI bevat sinds 1 oktober 2024 ook een gefaseerd verbod op de uitstoot van gasvormige ladingresten (dampen) die schadelijk zijn voor het milieu en niet meer aan de buitenlucht mogen worden afgegeven. De uitzonderingen op dit verbod zijn precies afgebakend.

Het CDNI:

  • spoort het scheepvaartbedrijfsleven aan om zo min mogelijk afval te produceren;
  • zorgt ervoor dat deze afvalstoffen afgegeven worden bij ontvangstinrichtingen langs de waterwegen;
  • bevat een adequate financiële regeling waarbij rekening wordt gehouden met het principe van “de vervuiler betaalt”;
  • vereenvoudigt de controle op de naleving van het lozingsverbod en de lozing op het oppervlaktewater van de desbetreffende afvalstoffen.

Het CDNI heeft een eigen organisatiestructuur, die bestaat uit een Conferentie van Verdragsluitende Partijen (CVP) en een Internationaal Verevenings- en Coördinatieorgaan (IVC). De CVP wordt voor haar werkzaamheden bijgestaan door een werkgroep (CDNI/G). Het uitvoerend secretariaat van deze organen wordt door het secretariaat van de CCR in het Palais du Rhin te Straatsburg verzorgd.

Meer informatie over het CDNI vindt u op de website van het CDNI: https://www.cdni-iwt.org/.

Natura 2000-gebieden langs de Rijn

Meer informatie over de NATURA 2000-gebieden langs de Rijn vindt u op de website van de Internationale Commissie ter Bescherming van de Rijn (ICBR): https://www.iksr.org/nl/themas/gebruiksfuncties/natuurbescherming.

Documentatiebronnen