Geschiedenis

Afbeelding

Hieronder vindt u een beschrijving van de geschiedenis en evolutie van de Centrale Commissie voor de Rijnvaart (CCR) in de loop der tijd.

1804-1814

Voor de formele oprichting van de Centrale Commissie in 1815 waren er twee aspecten die van fundamenteel belang waren. Zij hingen nauw samen met de periode kort voor haar oprichting en werden rechtstreeks door haar geërfd:

  • de oprichting van een internationale rivierencommissie,
  • de bekrachtiging van de vrije scheepvaart.

Op 15 augustus 1804 werd tussen het Franse Keizerrijk en het Heilige Roomse Rijk het Octrooiverdrag van de Rijn gesloten om uitvoering te geven aan het Hoofdbesluit van de Buitengewone Rijksafvaardiging (“Hauptschluss der außerordentlichen Reichsdeputation”) van de Rijksdag van 25 februari 1803. Op grond van dit verdrag werden de verschillende tolheffingen op de Rijn vervangen door de invoering van een “Rijnoctrooi” en werd in Mainz een eerste internationale, administratieve instantie in het leven geroepen om de heffing van de octrooien in de Rijnvaart te centraliseren. Deze administratieve instantie had tevens de taak geschillen te beslechten rond de opgelegde octrooien.

In het Verdrag van Parijs van 30 mei 1814 is overigens het beginsel van de vrije scheepvaart op de grote internationale rivieren in Europa vastgelegd.

 

1815-1831

De Slotakte van het Congres van Wenen (bijlage 16 B) leidt tot de oprichting van de Centrale Commissie op 9 juni 1815. De zetel is in Mainz en de commissie is samengesteld uit de vertegenwoordigers van de Rijnoeverstaten: de Duitse staten (de Länder, die rechtstreeks in de CCR vertegenwoordigd waren: Baden, Beieren, Hessen, Nassau en Pruisen), Frankrijk en Nederland. Feitelijk komt het erop neer dat de Commissie het werk overneemt van de administratieve instantie die was opgericht in het kader van het Octrooiverdrag van de Rijn.

De Slotakte van het Congres van Wenen bevestigt het beginsel van de vrije scheepvaart op de Rijn. De Centrale Commissie wordt opgedragen een specifiek verdrag tot stand te brengen om dit beginsel ten uitvoer te brengen. De werkzaamheden daarvoor nemen vijftien jaar in beslag en leiden uiteindelijk tot het Verdrag van Mainz van 31 maart 1831.

 

1831-1868

De Centrale Commissie speelt een belangrijke rol in de coördinatie van de werkzaamheden voor het reguleren van de Rijn, een geleidelijke verlaging van de octrooien, de invoering van verkeersvoorschriften en het bevorderen van de Rijnvaart.

De Centrale Commissie functioneert als een permanente diplomatieke conferentie. Deze komt één keer per jaar bijeen. De conferentie stelt aan de hoge commissarissen bepalingen voor die door de lidstaten geratificeerd moeten worden. In 1838 wordt er bijvoorbeeld een aanvullend artikel aangenomen over het vervoer van gevaarlijke goederen over de Rijn.

In 1860 wordt de zetel van de Centrale Commissie verplaatst naar Mannheim.

 

1868-1918

De op 17 oktober 1868 ondertekende Akte van Mannheim regelt het volgende:

  • enerzijds het beginsel dat er op de Rijn geen rechten meer geheven mochten worden over de scheepvaart, en
  • anderzijds, de mogelijkheid voor de binnen de Centrale Commissie vertegenwoordigde staten om gezamenlijk voorschriften aan te kunnen nemen, onder voorbehoud van het recht op bezwaar van elke staat.

De bevoegdheid van de Centrale Commissie neemt steeds meer vaste vorm aan: zij houdt zich bezig met alle aspecten die samenhangen met de welvaart van de Rijnvaart. Er worden gedetailleerde reglementen opgesteld om de Rijnvaart zorgvuldig te organiseren en deze worden door de lidstaten omgezet in nationaal recht. Dit geldt met name voor het vervoer van gevaarlijke goederen (1868), het Politiereglement (1869) en de patenten (protocol van 4 juni 1898), die regelmatig worden herzien.

Vanaf 1871 speelt de Centrale Commissie een belangrijke rol als bilateraal overlegorgaan tussen Duitsland en Nederland, omdat Frankrijk na het Verdrag van Frankfurt (1871) geen lid meer is.

 

1919-1945

Het Verdrag van Versailles van 28 juni 1919 leidt tot een verstrekkende reorganisatie van de Centrale Commissie, waarbij onder andere de zetel wordt verplaatst naar Straatsburg. Frankrijk keert als lid terug en ook Zwitserland, België, het Verenigd Koninkrijk en Italië worden nu lid van de organisatie. Nederland blijft lid van de CCR en Duitsland neemt de plaats in van de Länder.

De Centrale Commissie houdt zich actief bezig met de kanalisatie van de Oberrhein. Zij analyseert de economische situatie van de Rijnvaart. Er wordt een begin gemaakt met de herziening van de Akte van Mannheim. In eerste instantie leidt dit tot een “modus vivendi”, zonder uit te monden in een door alle leden geratificeerd verdrag. Met de Tweede Wereldoorlog in zicht, trekken Duitsland en Italië formeel hun deelname in 1936 in. De Duitse autoriteiten blijven echter wel bijdragen leveren voor het Politiereglement en het Reglement van Onderzoek.

Tijdens de oorlog wordt het secretariaat naar Grenoble verplaatst, maar vanaf 1940 worden alle werkzaamheden gestaakt.

 

1945-1980

De CCR hervat haar werkzaamheden op 20 november 1945 en bestaat nu uit een Amerikaanse, Belgische, Britse, Franse, Nederlandse en Zwitserse delegatie. Na de Tweede Wereldoorlog maken de Verenigde Staten deel uit van de Centrale Commissie, totdat zij zich in 1961 daaruit terugtrekken.

De Duitse delegatie keert pas terug in 1950. De Centrale Commissie ontplooit zeer veel activiteiten om de Rijnvaartactiviteiten te stimuleren. Er worden talrijke comités opgericht. De CCR voert een schipperspaspoort en een controlekaart voor de rantsoenering. Er worden ook steeds meer deskundigen bij de werkzaamheden van de Commissie betrokken. Het secretariaat gaat een steeds belangrijkere rol spelen.

De Centrale Commissie houdt zich in deze jaren ook bezig met de vereenvoudiging van de douaneformaliteiten. Zij neemt contact op met de militaire autoriteiten en dringt aan op een verwijdering van de bruggen van het leger die de scheepvaart hinderen. Met andere internationale organisaties wordt samenwerking gezocht, op de eerste plaats met de Hoge Autoriteit van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) en later met de Europese Commissie. Er worden specifieke overeenkomsten gesloten op het gebied van de arbeidsomstandigheden en sociale zekerheid voor Rijnvarenden.

 

1980-2010

Deze periode wordt gekenmerkt door een toenemende Europese integratie, waardoor het mogelijk wordt oplossingen te vinden voor talrijke, uit het verleden stammende problemen (douane en dergelijke). Geleidelijk aan worden de beginselen en regels die al ingevoerd zijn in de Rijnvaart – in de vorm van diverse regelingen – overgenomen en uitgebreid tot de gehele Europese scheepvaart. De Rijn maakt per slot van rekening deel uit van het Europese waterwegennetwerk, waarbij niet vergeten mag worden dat de Rijn nog steeds de waterweg is die het verst ontwikkeld is en waar de meeste vervoersactiviteiten plaatsvinden.

De Centrale Commissie werkt steeds meer aan onderwerpen die niet alleen voor de Rijn, maar meer in het algemeen voor de gehele Europese binnenvaart van belang zijn. De CCR heeft daarom bijvoorbeeld in 2008 besloten om haar reglement inzake het vervoer van gevaarlijke goederen niet meer te actualiseren, maar hiervoor het Europees Verdrag inzake het Internationaal Vervoer van Gevaarlijke Goederen over Binnenwateren (ADN) toe te passen, dat op 26 mei 2000 in Genève gesloten werd.

De samenwerking met de Europese Unie wordt in de genoemde jaren steeds verder uitgebreid. In 2003 wordt de eerste administratieve samenwerkingsovereenkomst tussen de CCR en de Europese Commissie ondertekend. Deze overeenkomst voorziet een systematische informatie-uitwisseling en regelmatige coördinatievergaderingen. De CCR kent de Europese Commissie de status van waarnemer toe. Omgekeerd kent de Europese Commissie de CCR de waarnemersstatus toe voor deelname aan het Comité Binnenvaart van de EU.

Het Verenigd Koninkrijk verlaat in 1993 de organisatie, maar de Centrale Commissie neemt talrijke waarnemersstaten in haar kring op, met name uit het Donaustroomgebied, alsmede Polen en de Tsjechische Republiek.

De verduurzaming van de binnenvaart is eveneens een thema dat in deze periode steeds belangrijker wordt, net als de bescherming van het water en de omgang met afvalstoffen uit de binnenvaart. Naar aanleiding van de milieuramp door de brand in een opslaghal van Sandoz op het industrieterrein Schweizerhalle - en de ernstige verontreiniging van de Rijn die daar het gevolg van was, draagt de plenaire vergadering van de CCR een ad-hoc-comité op “de mogelijkheid te onderzoeken van een internationale regeling met betrekking tot de verwijdering van het afval van de Rijnvaart”. Het startschot daarvoor wordt gegeven op 29 november 1989. Het munt uit in de totstandbrenging van een vernieuwend internationaal verdrag dat de verzameling, afgifte en inname van afval regelt. Het CDNI (Verdrag inzake de verzameling, afgifte, inname van afval in de Rijn- en binnenvaart) wordt van kracht op 1 november 2009 in België, Duitsland, Frankrijk, Luxemburg, Nederland en Zwitserland.

 

2010 tot op heden

Vanaf 2010 wordt de samenwerking met de Europese Unie nog intensiever. In 2013 wordt een samenwerkingskader tussen het secretariaat van de CCR en het Directoraat-Generaal Mobiliteit en Vervoer (DG MOVE) van de Europese Commissie tot stand gebracht. Er worden afspraken gemaakt over de samenwerkingsmodaliteiten, zowel op reglementair vlak als voor de marktobservatie.

In dit kader richt de CCR tijdens de plenaire vergadering van juni 2015, het Europees Comité voor de opstelling van standaarden voor de binnenvaart op (CESNI). De regelgeving op Europees en internationaal niveau, met name die van de CCR en de EU, kan verwijzen naar deze standaarden met het oog op hun toepassing. In dit comité komen de deskundigen van de lidstaten van de Europese Unie en de CCR bijeen, samen met waarnemers die betrokken zijn bij de binnenvaart. De hoofdtaak van CESNI bestaat uit het opstellen van standaarden op het gebied van de technische voorschriften voor schepen, de beroepskwalificaties voor bemanningsleden en de informatietechnologieën.

De periode van 2010 tot op heden is ook een periode waarin verjaardagen worden gevierd: het tweehonderdjarige bestaan van de CCR, honderdvijftig jaar Akte van Mannheim, tien jaar CDNI en honderd jaar aanwezigheid van de CCR in Straatsburg. Zij vormen voor de CCR een aanleiding om stil te staan bij de veranderingen die zij in de loop der tijd ondergaan heeft, maar ook om de blik te richten op de toekomst en de komende uitdagingen. Er worden twee strategische documenten aangenomen: in 2017 de strategie van de CCR en in 2018 de Verklaring van Mannheim.

De Verklaring van Mannheim, die ondertekend is door de ministers van de CCR-lidstaten die bevoegd zijn op het gebied van de binnenvaart, herbevestigt de centrale rol van de Centrale Commissie met betrekking tot de huidige en toekomstige uitdagingen. Enkele voorbeelden daarvan zijn:

  • de ontwikkeling van schone technologieën en het terugdringen van de emissies;
  • de digitalisering van de binnenvaart en het geautomatiseerd varen;
  • het gevolg van laagwater op de binnenvaart;
  • de attractiviteit van binnenvaartberoepen en -opleidingen;
  • de integratie in de logistieke ketens.

Deze periode wordt ook gekenmerkt door economische en gezondheidscrisissen. De CCR weet telkens acte de présence te geven, snel en doeltreffend, en levert oplossingen om de binnenvaart te steunen. Tijdens de coronapandemie in 2020 treft de Centrale Commissie uitzonderlijke maatregelen om de binnenvaart in staat te stellen onder goede omstandigheden de activiteiten voort te zetten, zodat de toeleveringsketens kunnen blijven functioneren.

Door haar lange geschiedenis, erkende expertise en normgevende rol levert de CCR vandaag de dag een doorslaggevende bijdrage aan het Europese vervoersbeleid. De samenwerking met de Europese instellingen, de rivierencommissies en ook met de erkende organisaties stellen de Centrale Commissie in staat om haar taken niet alleen in het belang van de Rijnvaart uit te oefenen, maar deze te plaatsen binnen het ruimere kader van de Europese binnenvaart. De geschiedenis heeft aangetoond dat de CCR er telkens weer in slaagt haar rol aan te passen, haar missie te vernieuwen en de vraagstukken die haar worden voorgelegd pragmatisch te behandelen.

Documentatiebronnen

Alle documentatiebronnen bekijken